فرشید قربانپور
یک – هزاران سال پیش ، وقتی اجداد ما انسان های اولیه در قارها زندگی می کردند و هنوز زبان و نوشتاری ساخت یافته وجود نداشت ، برای انتقال پیامها ، گزارش تفکرات و اتفاقات پیرامون زندگی هایشان از اشکال هندسی و نقاشی های روی سنگ استفاده می کردند.آنان هرگز فکر نمی کردند که تمدن اینچنین پیشرفت خواهد کرد و فرزندان آنان خط و قواعد نوشتن را ابداع خواهند کرد و نهایتا انتقال اطلاعات و مفاهیم به شکل علمی و قانونمند درخواهد آمد و نام روزنامه نگاری را خواهد گرفت.در دنیایی زندگی می کنیم که روزنامه نگاری به معنای واقعی کلمه به علم تبدیل شده و در چارچوب های خاص خود حرکت می کند.اما جالب است اینکه همچنان انسانها به شیوه پدران خود مفاهیم و اطلاعات را از طریق تصاویر هندسی و نقوش ترسیمی انتقال می دهند.روزنامه نگاری امروزه به فرایندی حرفه ای با شاخصه های متعدد تبدیل شده است که کاریکاتور مطبوعاتی یکی از مهم ترین آنهاست.
دو – کاریکاتور هنر نوینی است که قدمت آن کمتر از دو قرن است اما از آنجا که دارای برندگی و کاربردهای تند و تیزی است آنچنان با زندگی روزمره و بخصوص روزنامه نگاری عجین شده که همه آن را می شناسند.از سال ۱۲۸۴ ه-ش کاریکاتور به طور رسمی وارد ایران شد و در کتاب ها و مطبوعات آن زمان جای خود را باز کرد.خلاقیت و ذوق هنری ذاتی ایرانیان و روحیه ی طنز پردازی هنرمندان ایرانی باعث شد سبک های جدیدی در کاریکاتور توسط ایرانیان ابداع شود.روزنامه ها پیرو مطبوعات جهان از کاریکاتور استفاده کردند به خصوص اوج گرفتن این پیوند میان کاریکاتور و مطبوعات با ورود چاپ سنگی رنگ و بوی دیگری یافت و نهایتا امروزه در اکثر مطبوعات کاریکاتور و طرح های دستی اگر ستون ثابت نباشند حداقل کاربرد دارند.
سه – با شنیدن نام کاریکاتور در مطبوعات ایران یاد آن اتفاقاتی می افتیم که در سالهای اخیر در این عرصه رخ داد.در ده سال اخیر کاریکاتور ایران به خصوص از نوع مطبوعاتی آن فراز و نشیب های بسیاری را درنوردید.شاید پختگی که این روزها در اکثر کاریکاتوریست های جوان می بینیم حاصل همان فراز و نشیب ها است که گفته اند تا ضربه های تراشکار نباشد الماس صیقل نمی یابد.کاریکاتور به عنوان هنر ، ماهیتی کاملا متفاوت نسبت به باقی هنرها دارد یعنی می توان از لحاظ مفهومی تعریفی کاملا مستقل برای آن در نظر گرفت. در کاریکاتور عوامل زیادی از قبیل زیبایی شناسی ، شیوه ی طراحی و رنگ پردازی دخیل است اما مهم ترین عنصر کاریکاتور سوژه یا همان تفکر انتقادی می باشد که در آن نهفته است.کاریکاتور هنر انتقاد است و زیباترین و کاملترین کاریکاتور ، منتقدترین آنهاست.شاید گزاف نباشد اگر بگوییم بدون انتقاد کاریکاتور اصولا معنا پیدا نمی کند.آنچه در اینجا مطرح شده و پرسشی که با آن روبرو هستیم همین است که وضعیت کاریکاتور این هنر مدرن ، نوپا ، دگراندیش و منتقد در مطبوعات ایران چگونه است.