سی و هفتمین پاسداشت استاد

فرشته رضایی – سی و هفتمین سالگرد درگذشت دکتر محمد معین، عصر روز پنج‌شنبه در محل آرامگاه وی در آستانه اشرفیه برگزار شد. در این مراسم که دکتر اصغرنیا مشاور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، دکتر روشن و دکتر تاجبخش از اساتید زبان و ادب فارسی، عضو فرهنگستان علوم و از شاگردان دکتر معین، دکتر مهدوی رییس دانشگاه آزاد لاهیجان، دکتر مهدخت معین فرزند وی به همراه تنی چند از اعضای خانواده و جمعی از مسوولین استان و شهرستان آستانه اشرفیه حضور داشتند،

در این مراسم، دکتر روشن از شاگردان دکتر معین و استاد ادبیات فارسی به سخنرانی پرداخت. وی گفت: ابعاد زندگانی دکتر معین راست و روشن است. استادی معلم و معلمی درستکار، در نهایت وقار و صلابت، محکم و استوار و در استواری مهربان. دشواری‌های درون درس را از زوایای مختلف باز می‌شناخت. لغت و ریشه را می‌شناخت و نخستین کار سترگ دکتر معین که ایران و جهان آن را شناخت تصحیح«برهان قاطع» بود. برهان قاطع در فرهنگ نگاری نمونه‌ای برگزین نیست ولی حواشی دکتر معین از آن برهانی نو ساخت. استوار و بی‌مانند و مورد تایید بزرگان و دانشوران ایرانی و غیر ایرانی.

وی در ادامه‌ی بررسی آثار دکتر معین ادامه داد: آثار او نمونه وار است؛ مانند این؛ اثر او برگزیده‌ی شعر فارسی از آغاز( طاهریان، صفاریان، سامانیان، آل بویه) قرن‌های سوم و چهارم هجری، ما آغازین دوره شعر فارسی را نمی‌توانیم در این سده‌ها نام ببریم اما طبق نمونه‌های شعری که هست، عموما رودکی را اولین شاعر فارسی سرا می‌دانیم که با توجه به این‌که شعر رودکی نشانه‌ی وجود پشتوانه‌ی بسیار نیرومندی است پس نمی‌توان رودکی را نخستین شاعر فارسی زبان دانست. بر همین اساس استاد قرن‌های چهارم و پنجم شعر و ادب ایران را مورد بررسی قرار می‌دهد.
دکتر روشن به اقدامات دکتر معین برای تالیف، تصحیح آثاری چون چهار مقاله عروضی سمرقندی، مجمع النوادر، جوامع الحکایات و لوامع الروایات ادامه داد: بنده این افتخار را داشتم که نقش کوچکی در تنظیم فرهنگ معین داشته باشم.
رساله‌ی دکترای ایشان در خصوص«مزدیسنا و تاثیر آن در ادبیات فارسی» بود. این کتاب مانند دیگر کارهای دکتر معین به بقیه‌ی کارهایش شباهتی نداشت و از جمله ویژگی بارز او این بود که خود به محض مشاهده نقایص کارش، در رفع آن اهتمام می‌ورزید.
دکتر روشن ادامه داد: بنده در سال‌های ۱۳۳۴ تا ۱۳۳۷ شاگرد دکتر معین بودم. اما هیچ تعارف نمی‌کنم که هنوز استادی را تا این تاریخ(سال ۸۷) ندیدم که در دستور زبان فارسی به نتایج و دقایقی که معین رسیده بود رسیده باشد. باید در دستور زبان فارسی، دست خط هایی که از ایشان به جا مانده تجدید چاپ شوند. لازم است که طبق پیشنهادی که توسط ستاد برگزاری مراسم شده، این مکان به مرکز یا بنیاد تحقیقاتی آثار دکتر معین تبدیل شود. مثلا فرهنگ ریشه شناسی دکتر معین بسیار گسترده است و اگر اهتمام به چاپ آن شود، باید همه‌ی این آثار دوباره مورد مداقه قرار گیرد.
این استاد ادبیات فارسی در پایان صحبت‌های خود افزود: تکمیل کارهای دکتر معین از آرزوهای ماست اما در امکان و توان خانم دکتر مهدخت معین نیست بلکه این کار بزرگ نیاز به بنیاد و دستگاهی دارد که به انجام برسد.
در ادامه این مراسم، دکتر تاجبخش، عضو فرهنگستان زبان فارسی با تشکر از برگزار کنندگان مراسم و حضور اهالی فرهنگ و ادب گفت: دکتر معین دُرّ یتیم ادب ایران است که در این خاک پاک آرمیده است. این سومین بار است که در این مکان حضور می‌یابم و عرض ارادت نسبت به دکتر معین می‌کنم. سال ۴۲ هم افتخار داشتم در انجمن ایران و فرانسه در مورد داستان پایان مثنوی که آنجا صلابت دکتر معین را به زبان فرانسه دیدم و با خیلی از بزرگان ادب از جمله ایشان آشنا شدم.

وی افزود: متاسفانه بسیاری از یاران دکتر معین رفته‌اند و در بین ما نیستند. مانند دکتر سید جعفر شهیدی که سال ۸۵ آمدند. این افراد هر کدام به جای خود اما مرحوم دکتر معین فردی بود که از دایره زمان محدود خود می‌گذرد. بسیاری از افراد کارهای ارزنده‌ای انجام داده‌اند ولی پس از چند سال فراموش می‌شوند. اما خدای دانش پرور با دانش پژوهان یار است. اما بعضی‌‌ها چنان درخشنده هستند که قرن‌ها را در می‌نوردند. چنان که پس از ۳۷ سال مجالسی که برای دکتر معین برگزار می‌شود گواه این مساله است که روز به روز درخشنده‌تر می‌شود و باید هم این طور باشد. کسی که همه چیزش را برای دانش و خدمت به انسانیت و خدا می‌گذارد، خدای دانش هم او را تحت حمایتش قرار می‌دهد.
دکتر تاجبخش با شرح زندگانی دکتر معین یادآور شد: بعضی از افراد در حوزه‌ی خود خبره هستند، یکی در شعر، یکی در تاریخ، دیگری در حوزه‌های دیگر اما معین جامع الاطراف بود، مثل بوعلی ، فارابی و…
وی همچنین با اشاره به این که یکی از دغدغه‌های حال حاضر، چاپ آثار دکتر معین از سوی هر کس و با هر سلیقه‌ای است، از دکتر مهدخت معین تقاضا کرد تا با به روز کردن فرهنگ معین و حذف و اضافه آن، به درخشندگی این اثر جاویدان تداوم بخشد.
بخش دوم این برنامه، پس از قرائت اشعاری توسط فخر موسوی، شاعر آستانه‌ای، با سخنرانی دکتر محمد حسن اصغرنیا، مشاور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی شروع شد. دکتر اصغرنیا با اشاره به دیانت دکتر معین گفت: بهترین چیزی که در او می‌بینیم دیانت ادبی اوست.

دکتر معین همیشه جمله‌ای می‌گفتند که«بدون مجسمه هم می‌توان در یاد جامعه ماند»و خود واقعا بدین گونه است. تقاضای ما این است که در قالبNGO مستقل بنیادی را تحت عنوان بنیاد دکتر معین ایجاد کرده و خودمان به چاپ آثارش اقدام کنیم. باید از این مکان و فضا بهترین استفاده را ببریم و دانشگاه‌ها حتما باید عضو این ستاد باشند. جایزه‌ی ادبی دکتر معین درست کنیم و دیگر کارهای اسنادی و پژوهشی.
مشاور وزیر فرهنگ و ارشد اسلامی ادامه داد: ما باید کار اسنادی کنیم و مستند حرف بزنیم. اما متاسفانه همیشه فکر می‌کنیم هر کسی که پاپیون و کراوات بزند بی‌دین است . در حالی که خیلی مواقع این افراد از هر دینداری دیندارترند و معین از جمله‌ی این‌هاست.
ضمن این‌که معتقدم از این قبیل بزرگداشت‌ها را باید برای زندگان و فرهیختگانی که در قید حیاتند برگزار کنیم، چرا همیشه باید منتظر بمانیم تا شخصی بمیرد بعد برای او پاسداشت برگزار کنیم؟
دکتر اصغرنیا در پایان صحبت‌های خود تاکید کرد:قطعا نیاز است که ما بدون تعصب این افراد را معرفی کنیم تا فرزندان ما دغدغه‌شان این باشد که روزی مثل دکتر معین بشوند.
بخش پایانی این مراسم با سخنرانی دکتر مهدخت معین همراه بود. دختر دکتر معین با ارایه‌ی گزارشی کوتاه از برگزاری مراسم‌هایی که سال گذشته به مناسبت بزرگداشت دکتر معین انجام شده بود، از برگزارکنندگان این برنامه تشکر کرد.
مهدخت معین به فقدان اساتیدی چون دکتر سید جعفر شهیدی و استاد پورداوود اشاره داشت.

وی به فضایل اخلاقی علامه دهخدا و دکتر شهیدی اشاره کرد و گفت: مرحوم دهخدا خانه‌ی خود را مکررا گرو می‌گذاشت و با آن وام می‌گرفت و برای افراد مستمند آذوقه تهیه می‌کرد. آنقدر این کار را تکرار کرد تا خانه‌اش مصادره شد. تا این‌که آموزش و پرورش با خرید خانه‌ای، آن را در اختیار وی گذاشت. اما پس از فوت دهخدا آموزش و پرورش خانه‌اش را خراب و مدرسه درست کرد که این مساله مورد اعتراض قرار گرفت.
استاد سید جعفر شهیدی که به خاطر کسب عنوان استاد نمونه ۱۴ سکه طلا به ایشان تعلق گرفت، ایشان آن سکه‌ها را به آموزش و پرورش دادند تا به ۱۴ معلم نمونه در نقاط دور افتاده کشور داده شود. بر این اساس قرار شد جایزه‌ی استاد شهیدی را به ۱۴ معلم در نقاط دور افتاده کشور بدهند. چند سالی این مهم انجام شد اما نمی‌دانم الان ادامه دارد یا نه؟
وی افزود: یک بار هم به خاطر چاپ کتاب‌های دکتر شهیدی چند سکه به وی تعلق گرفت که وی آن سکه‌ها را با توجه به این‌که در ایام ماه رمضان بود به مزایده در بین افراد خیر گذاشتند تا از این طریق تعدادی از زندانیان آزاد شده و سر سفره‌ی افطار در کنار خانواده حضور یابند. که با این اقدام وی بیش از سی نفر از زندانیان آزاد شدند. این خصوصیات بود که دکتر معین و دکتر شهیدی و امثال آن‌ها را به هم متصل می‌کرد.
تیرماه سال ۸۵ در مراسم صدا و سیما از دکتر شهیدی پرسیدند برترین ویژگی دکتر معین چه بود و ایشان گفتند: بی‌اعتنایی به مال دنیا و پشتکار علمی.
گفتنی است این مراسم به همت استانداری گیلان، دانشگاه گیلان، فرمانداری آستانه اشرفیه، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی گیلان و آستانه اشرفیه، شورای شهر و شهرداری این شهر و سازمان میراث فرهنگی برای دهمین سال متوالی برگزار شد.