دهه‌ای که متعلق به ما نیست

فرشته رضایی – هفته‌ای که پیش‌رو داشتیم ( از هشتم تا هفدهم تیرماه) به نام هفته‌ی صنعت و معدن نامگذاری شده و در این راستا قرار است که برنامه‌های متعددی اجرا شود. از افتتاح برخی واحدهای تولیدی و صنعتی تا برپایی نمایشگاه توانمندی‌های صنعتی، برنامه‌هایی که از سالهای گذشته تاکنون اجرا شده و هدف از آن هم یادآوری این نکته بوده است که ما از لحاظ رشد صنعتی در وضعیت مطلوبی قرار داریم. در این راستا مسوولان استانی و کشوری هم در زمان‌های متعدد همواره اعلام می‌کنند که برای بهبود و تسهیل امر سرمایه‌گذاری اقدامات متعددی را انجام می‌دهند تا از فرار سرمایه‌گذاران از گیلان جلوگیری کنند.
حتی به این مناسبت، کارگروه حمایت از سرمایه‌گذاری تشکیل شد تا به رفع و حل موانع سرمایه‌گذاری در گیلان کمک شود.
علاوه بر این ادعای مسوولان صنعتی گیلان، اعطای مجوزهای قانونی به طرح‌های تولیدی ـ صنعتی است که نشانگر رشد صنعتی است. از این دیدگاه طرح‌های زودبازده هم در این گروه و ردیف قرار می‌گیرند، با این حال و با وجودی که کارشناسان و صاحبنظران از مشکلات متعدد طرح‌های زودبازده سخن می‌گویند اما هنوز هم بیش از ۶۰۰ طرح نیمه کاره زودبازده که در انتظار تسهیلات بانکی هستند و ۴۰۰ طرح زودبازده که فرصت بررسی آنها فراهم نشده، وجود دارد. اما به گفته‌ی رییس سازمان صنایع و معادن تا زمانی که تکلیف طرح‌های نیمه‌کاره و دارای اولویت مشخص نشود نمی‌توان طرح‌های جدید را مورد بررسی قرار داد.
البته از جمله اقدامات خوب سازمان صنایع و معادن بررسی و شفاف سازی وضعیت فعالیت واحدهای تولیدی و صنعتی بوده که در این راستا تعدادی از واحدهایی که خط تولید‌شان به صفر رسیده، پروانه‌شان لغو خواهد شد. هر چند که تاکنون اعلام نشده که چه تعداد از واحدها شامل این طرح شده‌اند اما انجام آن کمک زیادی به شناسایی و میزان رشد صنعتی گیلان خواهد کرد.
اما در این هفته ناگزیر از مرور دوباره‌ی وضعیت صنایع و رشد صنعتی گیلان هستیم. بخشی که از مشکلات متعدد و ریز و درشتی رنج می‌برد که البته خود مسوولان و فعالان حوزه‌ی صنعت بیشتر با آن آشنایند و آن را از نزدیک لمس می‌کنند. هنوز هم وقتی صحبت از رشد صنعتی در گیلان می‌شود، برخی آن را در تقابل با مسایل زیست محیطی می‌دانند. طوری که این دیدگاه یکسویه و بخشی‌نگر، تاکنون توان رشد و پیشرفت را از ما گرفته است. نگاهی که تنها ره آوردش برای گیلان عقب ماندگی و دور افتادن از برنامه‌های توسعه‌ای کشور بوده و نتیجه‌گیری در پی نداشته است.
در این راستا سفرهای متعدد مسوولان و وزیران وزارتخانه‌های مربوطه ( از جمله کشاورزی، محیط زیست و ….) و در راس آن سفر دولت به گیلان امیدواریهای زیادی را بین فعالان این بخش به وجود آورد تا ضمن فعالیت مجدد صنایع تعطیل شده گیلان که روزگاری گل سرسبد صنعتی کشور و منطقه بوده آغاز به کار کند تا ضمن رشد اقتصادی، افراد زیادی که به خاطر تعطیلی این کارخانجات از کار بیکار شده بودند، مجدداً به کار و فعالیت بپردازند.
همچنین سفر هیات دولت این نوید را می‌داد که پس از سالها بالاخره مشکل زمین در گیلان حل شده و برخی از طرح‌های مربوط به احداث صنایع مادر امکان اجرا پیدا می‌کنند. از مهمترین این طرح‌ها، صنایع پتروشیمی بود که ایجاد آن با توجه به نیاز منطقه و کشور حیاتی بوده و علاوه بر آن زمینه‌ی اشتغال مستقیم و غیر مستقیم پنج هزار نفر را فراهم می‌ساخت. با این وجود جنجال‌ها و برخی موضع‌گیری‌ها مانع از اجرا شدن مصوبه‌ی هیات دولت در زمینه‌ی بازگرداندن برخی از زمینهای شهرک صنعتی رشت شد تا سرانجام پس از کش و قوس‌های فراوان تصمیم گرفته شد تا این طرح مهم در شهرکی که قرار است تازه احداث شود ( شهرک صنعتی ۲۱۰ هکتاری سفید رود رشت) بنا شود. در حالی که طبق ادعای مدیر عامل شهرک‌های صنعتی گیلان این شهرک تا نیمه دوم سال جاری احداث می‌شود که البته معلوم نیست تا آن زمان چه تحولاتی در گیلان به وقوع خواهد پیوست و سرمایه‌‌گذار تا چه مدت دیگر برای سرمایه‌گذاری صبر می‌کند، در حالی که شهرک صنعتی فعلی رشت دارای همه‌ی امکانات زیربنایی برای احداث صنایع است و در صورت بازپس گردانده شدن زمین‌های شهرک صنعتی ( بر اساس مصوبه‌ی دولت) تا این اندازه توان و انرژی متولیان هم هدر نمی‌رفت و اگر از آن زمان تاکنون کارشکنی‌های متعدد وجود نداشت، طرح صنایع پتروشیمی تاکنون به مرحله‌ی اجرایی شدن رسیده بود. این نمونه‌ای از مشکلات فراوان صنعت گیلان است. مشکلاتی که باعث شده سرمایه‌گذاران متعدد هر کدام با دلایل مختلف و معضلات متنوع به سرنوشتی مشترک دچار شوند و قید سرمایه‌گذاری در این استان محروم را بزنند.
در این شرایط وقتی هنوز هم سرمایه‌گذار نداند که در کجا و از چه طریقی باید طرحش را اجرا کند، دیگر صحبت از کارگروه‌های متعدد حمایت از سرمایه‌گذاران و یا اعطای مشوق‌های سرمایه‌گذاری چه فایده‌ای می‌تواند در پی داشته باشد؟ وقتی که امکان عملی شدن هیچکدام وجود ندارد و از مسوول و سرمایه‌گذار و فعال و غیره راجع به مشکل سرمایه‌گذاری در گیلان همه یک حرف را تکرار می‌کنند. اما با وجود نظرات و راهکارهای متعدد، این مشکلات به حداقل هم نرسیده، آن وقت چگونه می‌توان ادعا کرد که می‌توان با اجرای معدود طرح‌های کوچک زودبازده به رشد صنعتی رسید؟ که البته خود مسوولان صنایع و معادن به این مشکلات واقفند و در برهه‌های مختلف به مسایلی از این دست اشاره و ابراز امیدواریهایی داشته‌اند، اما تمام این ابراز امیدواری‌ها برای حل چالش‌ها و معضلات، در همان حد باقی مانده و گرهی از کار نگشوده است.
البته از جمله برنامه‌های سازمان صنایع و معادن در دهه‌ی صنعت و معدن برگزاری جلسات با برخی سازمانها از جمله محیط زیست و اداره کل کشاورزی و منابع طبیعی است که اقدامی قابل توجه است اما به نظر می‌رسد انجام این تعامل ( که بیشتر به تعاملی یک سویه شباهت دارد و مسوولان محیط زیست و کشاورزی تمایل چندانی به آن ندارند) مناسبتی است و به جز برگزاری چند جلسه در طول سال ( در خوشبینانه‌ترین حالت) جلساتی مداوم که منجر به نتایج قطعی و موثر شود برگزار نشده است.
اینها گوشه‌هایی از این دست مشکلات در گیلان است. حال بماند که هنوز هم مسوولان ارشد گیلان بنا به دلایل متعدد نتوانسته‌اند مشکل صنایع تعطیل شده‌ی گیلان ( خصوصاً صنایع بزرگ و مادر) را به حداقل برسانند و مجموعه رایزنی‌ها و تلاش‌های انجام شده منجر به فعالیت مجدد خط تولید این واحدها نشده است. همچنین مجال پرداختن به مسایلی چون بیکاری متعدد دهها هزار نفر از کارگران بیکار شده‌ی این واحدها به شکلی تفصیلی در اینجا نیست که هر کدام از آنها با مشکلات معیشتی فراوانی رو به‌رویند. همینطور که معلوم نیست جذب و مشارکت بخش خصوصی برای هدایت این واحدهای بزرگ و کوچک چرا به بوته‌ی فراموشی سپرده شده؟
دیگر این که بسیاری از شهرک‌های صنعتی در شهرستان‌ها به شکلی که باید فعال نیستند و واحدهای خرد و کوچک نقش چندانی در حوزه‌ی اقتصاد، اشتغال و صنعت ندارند. اینها از جمله مشکلات صنعتی استانی است که گفته می‌شود استانی کشاورزی است اما بخش کشاورز‌ی‌اش هم آنگونه که باید، حتی در مسایل اولیه‌اش هم در جا می‌زند و از جنگل‌ها و محیط  زیست‌اش هم به خاطر آلودگی‌ها و تعرض‌های متعدد عوامل انسانی به حریم منابع طبیعی چیزی باقی نمانده است و جالب اینکه تنها اقدام باقی‌مانده متولیان برای حمایت از این عرصه‌ها، جلوگیری از احداث « صنایع» است در حالی که می‌توان با هماهنگی و برنامه‌ریزی ضمن ایجاد صنایع سازگار با طبیعت و محیط زیست، زمینه‌ی اشتغال صدها فرد بیکار را فراهم کرد و نرخ بالای بیکاری در گیلان را کاهش داد.
نکات مطرح شده چیزی است که دغدغه‌ی مسوولان استانی و حتی کشوری است اما هنوز هم مشخص نیست که با وجود تاکید همه‌‌ی آنها به رشد صنعتی گیلان، چرا مسایل برشمرده حل نشده مانده و از « توسعه» در گیلان تنها طرحی بر روی کاغذ باقی می‌ماند و بس؟