سهیلا مدارایی*
ماتئو آرنولد: «ما در برزخ میان دو جهان زندگی می کنیم که یکی مرده و دیگری ناتوان از زائیده شدن است.»
درباره پیام دوم خرداد بسیار گفته و شنیده شده است که پیامی سلبی داشت و نه ایجابی. گفته شده است که مردم به وضعیت قبل نه گفته و چون حجة الاسلام والمسلمین سید محمد خاتمی را متفاوت از دیگران می دیدند به او رای «آری» دادند.
گفته شده مردم شهید پرور ایران اسلامی به گونه ای محترمانه آنچنان که اقتضای شخصیت ایرانیان است از مسئولان و سیاست های گذشته تبری جستند و نماد این امر رای به سید محمد خاتمی بود. مردممان چون به مرور فاصله گرفتن از شعائر اولیه انقلاب که در شعارهای استقلال- آزادی و جمهوری اسلامی تجلی یافته بود را شاهد بودند به کسانی که به آن اصول اولیه ی خط امام پایبند بودند، رای دادند و اینچنین بود که حماسه دوم خرداد خلق شد.
همچنین از دستاوردها و فواید این جنبش آرام سخن ها گفته شده است و پیام هایی که می توانست ماندگاری نظام اسلامی را تامین کند. از ضرورت اصلاحات در حوزه های سیاست و فرهنگ یعنی همان ضرورت هایی که باعث انقلاب شکوهمند ۵۷ گردید سخن رفت و از پیامی که ملت به آرامی به مسئولان نظام داده بود.
نیز گفته شده که سید محمد خاتمی پس از نشستن بر کرسی ریاست جمهوری با برجسته کردن اصلاحات در حوزه های فرهنگ و سیاست و تاکید بر ضرورت توسعه فرهنگی و سیاسی به این نیاز اجتماعی پاسخ گفت.
پرستوریکا و گلاسنوست خاتمی و تاکید بر جمهوریت نظام، قوام بخشی به نهادهای مدنی و تاکید بر آزادی های سیاسی بخش های عمده ای از پیام دوم خرداد بود که مردم احساس کرده بودند توسط حکومت کنندگان مورد غفلت قرار گرفته است. اما پس از روی کار آمدن دولت خاتمی و سخنان و عملکردهایی که حکایت از آن داشت که رییس جمهور جدید هماهنگ با خواست های عمومی است واپس گرایان در تقابل با اصلاح طلبان هر  نه روز یک بحران آفریدند تا دولت اصلاحات توفیق نیابد و از همه توان و پتانسیل خود در بخش های مختلف مایه گذاشتند مبادا که نگاه جدید اصلاح طلبانه که بخش های قابل توجهی از حکومت گران پیشین را هم شامل شده بود توفیق یابد.
برچسب ها شروع شد. از بی دینی و بی اعتقادی و ناکارآمدی و رانت خواری و…، هر امکان دیگری که می شد برای حذف رقیب از آن سود برد. از این بحران ها و طعنه طاعنان و تعریض معارضان نیز به تکرار سخن گفته شد چنانچه از دستاوردهای فرهنگی و سیاسی و اقتصادی دولت هفتم و هشتم نیز سخن گفته شده است.
از مشارکت بیشتر مردم،‌ از اقبال عمومی به فعالیت های سیاسی،‌ پس از دوره سیاست گریزی، از فضای ناقد گرمی بخشی که مطبوعات ایجاد کرده بودند، از ظهور تشکل های سیاسی جدید و NGO ها در حوزه های مختلف (البته با توجه به پرداخت هزینه بسیار بالای دولتمردان دولت خاتمی در وزارت خانه های کشور و ارشاد).
همچنین از پرستیژ آبرومندانه ایران اسلامی در صحنه های بین المللی و سفر رییس جمهور به کشورهای اروپایی و دستاوردهای سیاسی و اقتصادی این سفرها در صحنه های داخلی و خارجی هم سخن گفته شده است.
ثبات نرخ ارز و پرشدن صندوق ذخیره ارزی از مهمترین دستاوردهای اقتصادی دولت اصلاحات بود که به نوبه‌ی خود نتیجه سیاست های خردمندانه بین المللی خاتمی و کارگزاران او بود.
سیاست تنش زدایی خاتمی در صحنه بین المللی باعث گردید در دوره اصلاحات تحریم های اقتصادی و بین المللی به حداقل تقلیل یابد و بر خردمندان پوشیده نیست که تاثیرات مثبت این سیاست ها چه دستاوردهایی در حوزه اقتصاد برای ایران و ایرانیان به ارمغان آورد.
با وجود بودجه بندی دولت در این سالها بر اساس حداقلی از قیمت فروش نفت باز ثباتی نسبی در قیمت ها وجود داشت و خاتمی و همفکرانش از آنجا که نه به فکر خط خود و جریان سیاسی منتسب به خود بلکه به فکر آینده ایران اسلامی و فردایی بهتر برای آیندگان بودند صندوق ذخیره ارزی کشور را برای سرمایه گذاری های کلان در حوزه صنعت و کشاورزی و… پر کردند و به خود اجازه ندادند که از سرمایه به گزاف خرج کنند آیندگان با کمک های بلاعوض بدون توجیه برای خود کسب اعتبار کنند.
اصلاح طلبان به دنبال برنامه ریزی برای آیندگان بودند نه آنکه ذخیره ارزی کشور را صرف مخارج روزمره‌ی غیر اساسی کنند چراکه می دانستند و می دانیم که مملکت دارای ذخایر محدود و منابع تمام شدنی است و شاید کمتر از نیم قرن فرصت داریم که این درآمدهای خدادادی را صرف سرمایه گذاری در حوزه های جایگزین کنیم. برای منایع گازی حدود ۷۰ سال و برای منابع نفتی فقط حدود ۳۰ سال!
این بخردانه نیست که جناح بازی ها و منافع گروهی باعث گردد که به جای نگاه به آینده دور و برنامه ریزی صحیح در حوزه های مختلف با شعاردادن و هزینه کرد منابع کشور برای امور روزمره برای خود نزد برخی گروه های اجتماعی محبوبیت دست و پا کنیم.
و درباره همه این ها سخن بسیار گفته شده است درباره علل وقوع حادثه یا حماسه دوم خرداد، درباره منافع و دست آوردها، درباره موانع دولت اصلاحات و همچنین آسیب شناسی این جنبش بنا ندارم که بیش از این تطویل دهم اما به اعتقاد این قلم نکته ای در حوزه آسیب شناسی جنبش دوم خرداد نیاز به برجسته سازی دارد که باید به آن اشاره کنم و برای عدم آسیب پذیری در آینده از این معبر راهکارهای اصلاحی بیاندیشیم زیرا اگرچه با ردصلاحیت های گسترده در مجلس شورای اسلامی دوره هشتم و همچنین انتخابات دوره سوم شوراهای اسلامی شهر و روستا در آینده نیز پیش بینی می گردد که بخش هایی از حاکمیت برای ورود مجدد اصلاح طلبان موانع جدی ایجاد کنند. اما از آنجا که بارها گفته شده است روند اصلاحات برگشت ناپذیر خواهد بود و بازگشت اصلاح طلبان تنها راه برای بقای حاکمیت و حفظ نظامی است که مرحوم امام راحل (ره) آن را «اوجب واجبات» می دانست.
لذا این دوره را باید دوره برزخ و گذاری تلقی نمود که اصلاح طلبان بجای دامن زدن به اختلافات بی اساس و برجسته کردن تفاوت سلایقشان به آسیب شناسی جنبش اصلاح طلبی خاصه در طول دوران صدارت رییس جمهور محبوب اصلاحات سید محمد خاتمی بپردازند تا بنا به فرمایش حضرت علی (ع) «دوباره از همان سوراخ و محل قبلی گزیده نشوند.»
برای این دوره و ایام سختی که اصلاح طلبان به منظور آبدیده شدن باید بگذرانند شاید گزیده ترین سخن، این عبارت ماتئو آرنولد، شاعر و منتقد انگلیسی قرن نوزدهم باشد که گفت:
«ما در برزخ میان دو جهان زندگی می کنیم که یکی مرده و دیگری ناتوان از زاییده شدن است.» و در دوره برزخ باید بیش از هر چیز تامل و تدبر نمود و از سوی دیگر توکل و ذکر:
بقول معروف: فکر کن، گر فکر ناید، ذکر کن!
اصلاح طلبان باید با آسیب شناسی حرکت خود و از بین بردن خلل و کاستی های آن ابتدا در حوزه نظر و اندیشه راه را برای بارور شدن مجدد نهضت و جنبش اصلاح طلبی در ایران هموار سازند. و بدانیم که تا در حوزه نظریات تغییری اساسی رخ ندهد در حوزه عمل نیز در صورت به قدرت رسیدن مجدد کاری از پیش نخواهیم برد. باید دانست با تندروی ها فقط برخی چهره های تاثیر گذار را از دست می دهیم چنانچه در مورد حضرت آیت الله هاشمی رفسنجانی در گذشته چنین کرده ایم. باید دانست با دامن زدن به تفاوت سلایق جزئی و حرمت شکنی نسبت به السابقون، ممکن است چهره های تاثیرگذار نظیر کروبی را نیز بی انگیزه سازیم و در نهایت باید دانست با پاره پاره کردن جبهه اصلاحات و تقلیل جبهه اصلاح طلبی به برخی احزاب جزیره ای و طیف بندی های غیر ضرور نظیر اولترا اصلاح طلبان و کندروها و… توان بازسازی مجدد این جبهه را نیز از عناصر محوری این جریان نظیر سید محمد خاتمی نیز خواهیم ستاند. که اینها همه خواسته رقیب است  و نه دغدغه رفیق!
به اعتقاد من آنانکه خود را بیش از دیگران پیشرو در جریان اصلاح طلبی می دانند باید بیش از دیگران نیز سنگ صبور اصلاحات باشند و صبوری بورزند. مدیریت کردن جریان اصلاحات با اخذ تصمیم های پشت پرده توسط عده ای معدود و دور زدن چهره های باسابقه و شیوخ و پیش کسوتان و استفاده ابزاری از ایشان که تمام حرکات را زیر نظر دارند و به خوبی به الفبای چنین اموری آشنایند، امکان پذیر نمی باشد.
البته بر این اعتقاد نیستم که لزوماً برجستگان و پیش کسوتان بهتر نیز مدیریت می کنند اما برای مدیریت کردن ایشان نیز باید آداب و ادبیات صحیح تری برگزینیم.
گذشته دلیل روشنی بر این مدعاست که نتوانسته ایم سلایق مختلف این جنبش را در ایران بخوبی مدیریت کنیم و این امر پاشنه آشیل جبهه اصلاحات است.
اگر چنین نبود با ۳ کاندیدا وارد انتخابات ریاست جمهوری نهم نمی شدیم. اطرافیان چهره های بنام این سلیقه ها اگر گروهی و جناحی عمل نمی کردند بجای ترغیب و تاییدیه گرفتن برای ایشان می بایست بدنبال عدم تعدد کاندیداها در این عرصه می بودند  با عبرت از داستانی که در زمان حیات حضرت علی (ع) مادری را تصویر می کند که برای جلوگیری از شقه شدن فرزند، از آن صرفه نظر می کند. می بایست  اصلاح طلبان بجای دست افشانی و پایکوبی برای کاندیداهای مختلف در انتخابات دوره نهم ریاست جمهوری حتی اگر شده با محروم کردن گروه و دسته خود از قدرت از شقه شدن روند اصلاحات در ایران جلوگیری می نمودند و اتفاقاً هر گروهی که اصلاح طلب تر بود با حذف کاندیدای اختصاصی خود و حمایت از کاندیدای دیگری در این جبهه به وحدت اصلاح طلبان کمک می کرد و این دغدغه ای است که حتی هم اکنون نیز بصورت جدی با آن مواجه ایم.
هم اکنون که از قدرت دوریم و به آن آلوده نیستیم و مقام و صندلی و محافظ و… نمی توانند رهزنی کنند باید تدبیری برای این معضل بیاندیشیم و هر گروه و سلیقه ای نیز بجای برچسب زدن به دیگران باید از خود شروع کند! انشاءا…
* نایب رییس خانه احزاب گیلان