اسماعیل ملک اخلاق*

بی تردید پارلمان کانون اصلی سیاست گذاری یک جامعه به شمار می آید و درجه اثر بخشی پارلمان به مکانیزم انتخاباتی آن برمی گردد. در بسیاری از جوامع پیرامون مکانیزم های انتخاباتی بازنگری های فراوانی صورت گرفته است. در جوامع توسعه یافته تاکید بر این است پارلمان های حرفه ای و کارآمد شکل گرفته و انتخابات به عنوان ورودی های تاثیرگذار بر نتایج کار کردی پارلمان ها در نظر گرفته می شود. با توجه به موارد فوق از منظر آسیب شناسی انتخابات پارلمانی، نکات زیر مهم به نظر می رسد.
۱-خروجی انتخابات کارآمد،‌ شکل گیری پارلمان به هدف گرا و برنامه گراست. در سطح محلی و ملی برخوردار بوده است و نتایج حاصل از آن قابل اندازه گیری است.
۲- خروجی انتخابات کارآمد،‌ شکل گیری پارلمان کارنامه گرا و نتیجه گرا است. تا چه اندازه پارلمان ها در طی دوره های گذشته توانسته اند نتایج کارکردی مثبت  خود را در سطح محلی و ملی به داوری اجتماعی گذاشته و ارزیابی کارکردی دقیقی از آن در رسانه ها گزارش گری شده است.
۳- خروجی انتخابات کارآمد، ظهور افراد بزرگ و حرفه ای در صحنه سیاست گذاری است. تا چه اندازه مکانیزم های انتخاباتی توانسته است ترغیب نماید که افراد بزرگ و حرفه ای با دانش و تجربه وسیع سیاسی و اجتماعی به پارلمان ها راه یابند.
۴- خروجی انتخابات کارآمد، شکل گیری تفکر سیستماتیک و استراتژیک در عرصه سیاست گذاری است. تا چه اندازه پارلمان ها رویکرد بلند مدت و استراتژیک و تفکر جامع را در برنامه ریزی های اقتصادی – اجتماعی لحاظ می نمایند و کارکردهای گذشته را می توان از این منظر داوری نمود.
۵- خروجی انتخابات کارآمد، شکل گیری تفکرات حزبی حرفه ای است. تا چه اندازه مکانیزم های انتخاباتی توانسته است تفکرات حزبی حرفه ای را در صحنه رقابت های سیاسی پررنگ نماید و احزاب برنامه گرای  با ثبات  و پایدار در رقابت ها ظاهر گردند نه تعدد بی شمار تشکل های سیاسی.
۶- خروجی انتخابات کارآمد، ارجحیت تفکرات در سطح ملی و منطقه ای بر تفکرات در سطح محلی است. تا چه اندازه پارلمان ها توانسته اند برنامه ریزی های ملی و منطقه ای را در دستور کار خود قرار داده و از تفکرات محلی و جزیی فاصله گیرند. فرضاً در طی دوره های گذشته تا چه اندازه برای توسعه شمال کار به عنوان تفکر منطقه ای کار شده است.
۷- خروجی انتخابات کارآمد،‌ شکل گیری سیستم فعال مدیریت مسائل عمومی است. هنر نمایندگان شناخت دقیق،‌مسائل و مشکلات اجتماعی است و ارایه راه کارهایی برای برون رفت از آن می باشد تا چه اندازه پارلمان ها در این حوزه موفق بوده اند.
۸- خروجی انتخابات کارآمد، افزایش قدرت نظارت اجتماعی پارلمان هاست. تا چه اندازه پارلمان ها در نقد سیستم های اجرایی با نگاهی عامیانه، مدبرانه و هدایتگر حضوری موفق داشته اند . بررسی ها نشان می دهد قدرت اندیشه و تحلیل در نظام اجرایی کشور برتری های قابل اثباتی را نسبت به نظام پارلمانی نشان می دهد. یعنی حاکمیت نظام بروکراتیک بر نظام سیاست گذاری و پارلمانی در خاتمه نظر می رسد سیاست گذاری در نظام انتخاباتی کشور نیاز به بازنگری های فراوانی دارد و در طی دوره های آینده شکل خواهد گرفت. همچنانکه نسبت به گذشته های دور تعدیلات و تغییرات صورت گرفته است. فرضاً میزان تحصیلات نمایندگان برای رسیدن به پارلمانی آرمانی راه طولانی در پیش است و امیدوارم دست اندرکاران انتخاباتی با نگاهی مطالعاتی و تحقیقاتی و بهره جویی از سیستم های فعال انتخاباتی کشورهای توسعه یافته راه کارهای برون رفت از چنین فضاهایی را جستجو نمایند.
*استاد دانشگاه گیلان- دکترای مدیریت گرایش سیاستگذاری